Aposɨl 7
PNG1 Kale manö piral anɨg haglö, God nɨp nan sabe gep bɨ kub yabÉ¨Æ u Sɨdipen nɨp haga, “Manö nöp hagpal anɨbu nɨÅö hagpal aka pir albal?” ö ga. 2 Hageia, Sɨdipen haga, “Bapi mam bɨ, nɨÅim! Bac iÆaÅ hon Ebraham hadame nöp daun kub Haran araga adö u, ram mɨnöŠMesopodemia mɨdeia magö u, God mailö aij ke halö mɨdöp u nɨp haga, 3 ‘Ram mɨnöŠne i arö gɨmön, nɨbi bɨ ne gau arö gɨmön, ram mɨnöŠke yad nöp yamnabin u armön,’ a ga. 4 “Hageia, Ebraham ram mɨnöŠkub Kaldia mɨdmɨdöp u arö göm, daun kub Haran am mɨdmɨdöp. Hainö Ebraham nap umö, God hagö, ap ram mɨnöŠkale mɨdpim aui mɨdmɨdöp. 5 Ãɨn anɨbu God Ebraham nɨp mɨnöŠnaböŠmɨgan ap hagaga. Apöm yɨharɨŠnöp mɨdmɨdöp. Ãɨn anɨbu Ebraham ñɨ pai ap rɨkaga; yɨharɨŠnöp mɨdmɨdöp. Pen God Ebraham nɨp haga, ‘Hainö mɨnöŠnaböŠanɨbi, ne udnabön. Ãɨ pai ne yag daunabön yag daulö arnab gau, mɨnöŠnaböŠanɨbi u rö nöp udöm mɨdeinaböl,’ a ga. 6 Pen God manö ap hagöm haga, ‘Ãɨ pai ne yag daunabön yag daulö arnab gau, am nɨbi bɨ rɨmnap ram mɨnöŠgau mɨdlö, kalɨp magöÅhalö nagɨ löm, gɨ naij yabÉ¨Æ göm, nagɨ wög rö hag lɨlö, gɨlö nɨÅöl gɨ, mɨ unbö po hadred (400) innab. 7 Pen nɨbi bɨ kalɨp anɨg geinaböl gau, yad pen pe kalɨp gɨ naij gɨnabin. Nɨbi bɨ ne gau, ram mɨnöŠanɨbu arö göm, ap yɨp sabe göl gɨ mɨdeinaböl ram mɨnöŠi,’ a ga. 8 Pen God Ebraham nɨp manö ap hag löm haga, ‘Ãɨ pai ne yag daunabön yag daulö arnab gau, kalöp abad mɨdeinabin u me, ñɨÅaÅ hagape bɨ waÅ hañ rɨb gɨ dö gɨmim,’ a ga. Hagö, hainö Ebraham ñɨ nɨpe Aisak nɨp yag dapöm, ñɨn unbö mudun jɨŠmɨdöm, ñɨn raleb u ñɨ u nɨp waÅ hañ rɨb gɨ dö ga. Aisak pen Jekop nɨp yag daua. Jekop nɨpe pen ñɨ unbö mɨgan laÅ gau kalɨp yag dauö me, hon Isrel nɨbi bɨ iÆ ke ke mɨdpun. 9 “Bac iÆaÅ hon anɨb gau, nɨmam nañɨ bɨ gau nɨmam hain Josep nɨp gasɨ naij nɨÅlö, mulu lugö, bɨ rɨmnap ñɨlö, nɨp rau dam ram mɨnöŠIjip ud arla. Ud arlö, mɨd aij gaga u pen God nɨp hauÆ gaga. 10 Nan mɨÅör Josep nɨp auaia u, God nɨpe nɨÅöm Josep nɨp abad mɨd aij gɨmɨdöp. God nɨpe Josep nɨp gasɨ aij ñöm gö, Ijip KiÅ Pero, bɨ Josep i gasɨ nɨŠaij yabÉ¨Æ göp, a göm, nɨp hagö, mɨnöŠnaböŠIjip abe, ram nan nɨpe gau magöÅhalö abe abad mɨdmɨdöp. 11 “Hainö ñɨn ap kɨyö kub yabÉ¨Æ u, ram mɨnöŠIjip abe, ram mɨnöŠhon Kenan i abe auö, bac hon ram mɨnöŠKenan i mɨdeila gau nan magö uÆhai nɨÅöm, nan ñɨÅeb ap mɨdageia, gasɨ mɨlö yabÉ¨Æ lɨla. 12 Pen nap kale Jekop manö ap nɨÅa, nan magö iru nöp ram mɨnöŠIjip mɨdeia. Anɨb u nɨÅöm ñɨ nɨpe gau kalɨp hagö, nan magö raunɨg Ijip arla. 13 Am rau dapöm, ñɨŠpɨs göm, kauyaÅ pen raunɨg arla. Arlö, nɨmam Josep kalɨp haga, ‘Mam bɨ, kale yɨp ban a gɨmim nɨÅbim? Yad namam kale Josep nöp,’ a ga. Hageia, Ijip KiÅ Pero manö anɨbu nɨÅöm haga, ‘U Josep nɨmam bɨ nɨpe gau e!’ ga. 14 Josep pen, bap yad Jekop, nɨbi bɨ nɨpe gau aip yɨÅɨd auöl, a göm, manö hag yuö, nap Jekop nɨbi bɨ ñɨnjuöl mɨhau nɨgaÅ ado gɨ da ajɨp böŠdaÅ (75) rö udöm, aip arla. 15 Nap Jekop anɨg göm, ram mɨnöŠIjip am mɨdöm, uma. Mɨd damöm, bac bɨ anɨb gau magöÅhalö um hakla. 16 Pen hainö ñɨ kale gau nap le damöm, daun kub Sekem rɨgöl gɨla. Wip rɨgöl anɨbu, bac iÆaÅ Ebraham, Hemor ñɨ nɨpe gau kalɨp mani ap ñöm raua. 17 “Pen God Ebraham nɨp nöd gɨnabin, a göm, manö hag la rö gɨnɨg göm ga u me, nɨbi bɨ hon Isrel ram mɨnöŠIjip mɨdeila gau, ñɨ pai rɨk damöm rɨk dam dapɨl göm, iru yabÉ¨Æ nöp mɨdeila. 18 Nɨbi bɨ hon Isrel iru nöp mɨdeila ñɨn anɨbu, ram mɨnöŠIjip u kiÅ hain nɨbö waiö la. KiÅ hain nɨbö anɨbu bac Josep nɨp nɨÅaga u me, 19 nɨbi bɨ hon gau gɨ naij yabÉ¨Æ göm, manö kÆÃ¶ hagö, ñɨ pai kale gau yag dapöm, höŠadö gau yulö, ke mɨdöm ummɨdal. 20 Anɨg gɨla u pen, ñɨn aÅ anɨb au, ber mɨhöp ñɨ hañ aij ke nɨbö ap yag dapil, hib nɨpe Mosɨs a gɨlö. Ãɨ anɨbu nɨp rakɨn mɨhau nɨgaÅ ram raul mɨgan gau nöp pi gɨlö mɨdmɨdöp. 21 Hainö ñɨÅaÅ anɨbu nɨp dam höŠau yaÅ lɨlö, Pero pai nɨpe u apöm, nɨp nɨÅöm, dam ñɨ yad, a göm, kabö laumɨdöp. 22 Nɨpe anɨg göm kabö lauö, kub gö, Ijip nɨbi bɨ kale nɨhön nɨhön gɨmɨdal u, nɨp hag ñɨ aij gɨla. Nɨpe bɨ manö kÆÃ¶ gɨ hagöm, wög kÆÃ¶ göm gɨmɨdöp. 23 “Pen Mosɨs mɨ nɨpe unbö ñɨnjuöl mɨhöp (40) inö, nɨbi bɨ yad Isrel kalɨp am nɨÅem auɨn a ga. 24 Pen amöm nɨÅa, Ijip bɨ ap Isrel bɨ ap nɨp mɨñu magö pakaia. Mosɨs nɨÅöm, bɨ Isrel nɨp ud kamɨŠyuöm, Ijip bɨ u nɨp böŠnöp al pak lö uma. 25 Pen Mosɨs gasɨ nɨpe nɨÅa u, ‘Nɨbi bɨ yad Isrel hagnaböl, “God Mosɨs nɨp gasɨ ñö, apöm hanɨp ud asɨk yuö, mɨd aij gɨnabun,” a gɨnaböl,’ a gɨ nɨÅa u pen kale gasɨ anɨbu nɨÅagla. 26 Pen ruö Mosɨs amöm nɨÅa, Isrel bɨ mɨhöp pen pen gailö. Anɨg gɨlö nɨÅöm haga, ‘Bɨ me, kale mamil mɨhau mɨdpil; pen pen gabil u arö gɨl!’ a ga. 27 “Hageia, bɨ ap bɨ ap nɨp pakaia u, Mosɨs nɨp ud gɨdaÅ yuöm haga, ‘Ne an hagö, bɨ kub mɨdmön, halɨp bɨ manö ud asɨkep rö abad mɨdpan? 28 Ne rol Ijip bɨ u al pak lɨna u, mɨñi yɨp pen al pak lɨnɨg hagabön aka?’ ga. 29 Anɨg hagö, Mosɨs bɨ al pak lɨbin anɨbu nɨÅbal, a göm, pɨñɨŠgɨ am ram mɨnöŠMidian amöm, bɨ yɨharɨŠap rö mɨdmɨdöp. Ãɨn aÅ anɨb au, nɨpe nɨbi udöm, ñɨ mɨhöp yag daua. 30 Anɨg göm yɨharɨŠnöp mɨdö mɨ ñɨnjuöl mɨhöp (40) ina. Hainö ñɨn ap ram mɨnöŠkabö nöp mɨdöp Sainai Dum söl au mɨdöm nɨÅa, ejol ap apöm, mab ur añɨ ap mɨɫaÅ geia aÅ au waiö lö nɨÅa. 31 Anɨg geia Mosɨs nɨÅöm, nan anɨbu nɨhön göp, a göm, am söl au apöm nɨÅö nɨÅöl gɨ, Bɨ Kub haga, 32 ‘Nahai iÆaÅ Ebraham, Aisak, Jekop, God kale yad mɨdpin,’ a ga. Anɨg hageia, Mosɨs, u Bɨ Kub nöp hagab, a göm, pɨñɨŠgöm gɨl gɨl göm, he göm amgö nɨÅaga. 33 “Pen Bɨ Kub Mosɨs nɨp haga, ‘MɨnöŠnaböŠuÉ« i am mɨdpan rö, ma rɨrup ne u ud asɨk. 34 Ijip nɨbi bɨ gau nɨbi bɨ yad Isrel kalɨp gɨ naij yabÉ¨Æ gɨpal, yad nɨÅbin. Kale mɨɫöŠgaböl u apdi nɨÅem, apem kalɨp ud asɨk yunɨg aubin. Anɨb u, ne ado gɨ Ijip armön,’ a ga. 35 “Isrel nɨbi bɨ nöd Mosɨs nɨp hagla, ‘Ne an hagö, bɨ kub mɨdmön, halɨp bɨ manö ud asɨkep rö abad mɨdpan?’ ö gɨla. Pen hainö, God ejol nɨpe hag yuö apöm, mab bɨd mɨɫaÅ geia aÅ au Mosɨs nɨp waiö lö, God nɨpe ke Mosɨs nɨp nɨbi bɨ kub kale mɨdöm kalɨp ud asɨk yuaÅ a göm, hag yua. 36 Pen Mosɨs Ijip aramöm, nan gagep rö rɨmnap gau göm, nɨbi bɨ nɨpe Isrel kalɨp udöm ñɨg solwara ‘Aɫɨ’ a gɨpal u amöm, nan gagep rö rɨmnap gau göm, hainö Isrel nɨbi bɨ uÉ« gɨ dam ram mɨnöŠaipÉ¨Æ nöp aÅ gau aramöm, nan gagep rö rɨmnap gau göl gɨ mɨdmɨdöp. Anɨg gɨ mɨdö mɨdö, mɨ ñɨnjuöl mɨhöp (40) ina. 37 “Mosɨs nɨpe nöp me nɨbi bɨ Isrel kalɨp haga, ‘God nɨpe bɨ manö nɨpe hagep ap, ñɨ kale ke bɨ yad rö ap, hag yuö, kalöp aunab,’ a ga. 38 Mosɨs nɨpe ram mɨnöŠaipÉ¨Æ nöp aÅ gau mɨdeia; nɨpe apɨs bac hon aip mɨdeia; Sainai Dum gau ejol ap apöm Mosɨs nɨp manö hag ña. Mosɨs manö anɨbu udöm hon Isrel nɨbi bɨ hag ñɨnab, a göm, God nɨpe manö kamɨŠanɨbu Mosɨs nɨp ña. 39 “Mosɨs manö kamɨŠanɨbu hag ña u pen bac hon gau manö anɨbu udagla. Kale Mosɨs nɨp hag juöm, ado gɨ Ijip arun, a göm, gasɨ u nɨÅla. 40 Mosɨs nɨmam Eron nɨp hagla, ‘Bɨ ne Mosɨs hanɨp Ijip nɨbö dauub u, nɨp nɨhön göp u nɨÅagpun. Anɨb u, ne hanɨp nan god rö rɨmnap gö, bɨ hon rɨmnap god gɨnabön anɨb gau ud nöd arlö, hon hain arun,’ a gɨla. 41 Ãɨn anɨbu nöp, god piral kaj kau pi rö ap gɨ löm, yaur nan gau pak dap sabe gɨ ñɨla. Kale ñɨmagö kale gɨla u nɨÅöm, u god hon a göm, mɨñ mɨñ göl gɨ nan kub lau ñɨÅla. 42 Anɨg geila, God kalɨp arö göm haga, ‘Anɨg gɨpal u, sɨdö, rakɨn, gapɨ gau haÆÃ¶waÆÃ¶ sabe gɨlaÅ,’ a ga. Ãɨn anɨbu kale nan anɨb gau nöp sabe gɨla u me, bɨ God manö hagep ap God Manö u kalɨ kÆiñ rɨköm haga, ‘Isrel nɨbi bɨ. Kale nöd mɨ ñɨnjuöl mɨhöp ram mɨnöŠaipÉ¨Æ nöp aÅ gau ajmɨdim ñɨn u, kaj kau kaj sipsip nan gau pak yɨp sabe gɨ ñagmɨdim. 43 Kale nan yɨharɨŠpiral mɨhöp kale ke gɨpe u nɨp nan pak sabe gɨ ñɨ mɨdöl gɨ, gɨ mɨdmɨdim. Nan anɨbu, ap Molok a gɨmɨdim, ap gapɨ rö gɨ lɨmim, Repan a gɨmɨdim. Nan god piral anɨb mɨhau nöp, sel ram gɨ ud ajöl gɨ, sabe göl gɨ mɨdmɨdim. Gɨ mɨdmɨdim anɨbu, yad kalöp hag yunö, am nagɨ mɨdeinabim daun kub Babilon ba lau,’ a ga. 44 “Bac bɨ hon gau ram mɨnöŠaipÉ¨Æ gau mɨdeila ñɨn u sel ram ud ajmɨdal. Sel ram anɨbu mɨdeia u nɨÅöm, God hon aip mɨdöp a göm nɨÅmɨdal. Sel ram anɨbu, God manö haga rö nöp gɨ lɨlö mɨdeia. 45 Hainö Josua bac bɨ hon aip sel ram anɨbu nap bɨ kale nɨbö udla. Hainö, kale sel ram anɨbu daueilö nɨÅöl gɨ, God nɨpe nɨbi bɨ ram mɨnöŠaui mɨdeila gau yu gɨ yua. Sel ram anɨbu mɨdöm, mɨd damöm, hainö Depid yag daula. 46 Bac Depid, bɨ God nɨÅö aij ga bɨ u, nɨpe God nɨp hag nɨÅöm haga, ‘Ne yau a gö, yad ram nöp aij ap gɨ lɨnö, ne God Jekop nöd sabe gɨmɨdöp u, ram anɨbu mɨdeinabön,’ a ga. 47 Hageia pen God nɨpe yau a gaga. Hainö Solomon nɨpe God sabe gep ram anɨbu gɨ la. 48 “Pen God adö i gɨlaÅ mɨdöp u, nɨbi bɨ ñɨmagö udöm gɨ lɨnaböl ram gau mɨdageinab. Bɨ God manö hagep ap manö anɨbu hagöm haga, 49 ‘Bɨ Kub u haga, “Ram mɨnöŠkumi kabö adö laÅ au sea kiÅ yad rö adö au asɨk mɨdem, mɨnöŠnaböŠiÆ i ma yad abö gɨ löl gɨ mɨdpin. Yɨp nɨhön ram gɨ lɨbe, yad han mɨdeinam? Yad ram auai ake lɨnam? 50 Nan gau magöÅhalö ñɨmagö yad ke gɨ lagpin aka?” ga,’ a ga. 51 “Hon ke nɨŠaij gɨpun a gɨmim, nan si nan naij nöp gɨmim, God Manö nɨÅagpim. Nahai bɨ gɨmɨdal rö nöp gɨpim. Ana UÉ« nɨpe kalöp gasɨ aij ñö nɨÅbep, pen pör wasö gɨpim. 52 Nahai bɨ gau, bɨ God manö hagep gau kalɨp magöÅhalö gɨ naij gɨla. Bɨ God manö hagep hadame gau, ‘God Bɨ Wög Gɨ Ãeb aij yöl u aunab,’ a gɨla. Pen nahai bɨ gau kale bɨ anɨb gau u rö nöp al pak lɨla. Pen mɨñi God Bɨ Wög Gɨ Ãeb aij yöl anɨbu auö me, kale nɨp mumug nɨÅmim al pak lɨbe. 53 Pen God lo manö nɨpe u, ejol nɨpe gau kalɨp hag yuö daulö udpe, pen hagöp rö nɨÅmim gagpim,” a ga. 54 Sɨdipen manö anɨbu hagö nɨÅöl gɨ, kalɨp mulu kal yabÉ¨Æ lugö, meg magö hau rɨbɨköm kal jula. 55 Pen Ana UÉ« nɨpe Sɨdipen ajmaÅ rau mɨdö nɨÅöl gɨ, nɨpe gɨlaÅ gɨ nɨÅöm kumi kabö adö laÅ au nɨÅa, God mailö aij unbö ke yabÉ¨Æ nɨpe mɨdeia nɨÅöm Jisas nɨpe God ñɨmagö yɨjɨg kɨd lau adö urak mɨdeia. 56 Sɨdipen nɨÅöm haga, “NɨÅim! Yad nɨÅabin, kumi kabö adö laÅ au ajöŠhiɨk mɨdöp. Bɨ Ãɨ nɨpe u God ñɨmagö yɨjɨg kɨd lau adö urak mɨdöp!” a ga. 57 Sɨdipen anɨg hagö, rɨmɨd kale u ñɨmagö ud pÉ¨Æ göm, adɨŠmagöÅhalö uraköm, manö bÆaÆÃ¶ göm manö kub yabÉ¨Æ hagöm, gɨ dö gɨ am nɨpe mɨdeia arla. 58 Nɨp ud sɨsɨ löm, dam dam daun kub anɨbu höŠadö yaÅ ud arla. Bɨ nɨp manö pir alla gau kal juöm, waÆÉ¨j mɨlö kale gau ud juöm, bɨ praj Sol mɨdeia söl au yulö, nɨpe abad mɨdö nɨÅöl gɨ, kale Sɨdipen nɨp kabö ju pakla. 59 Nɨp anɨg göl paklö nɨÅöl gɨ, Sɨdipen Bɨ Kub nɨp wɨñ al hagöm haga, “Bɨ Kub Jisas, ana magö yad ud,” a ga. 60 Anɨg hagöm, kugom yɨmöm, wɨñ kub al hagöm haga, “Bɨ Kub! Yɨp al pak laböl i, nan si nan naij gaböl u nɨÅmön arö gɨmön,” a ga. Anɨg hagöl göm uma.
